Zowel in de betaalde als de onbetaalde zorg krijgen en nemen mannen minder ruimte. 90% van de vaders zorgt minder voor zijn kinderen dan zijn partner. Mannen mantelzorgen minder dan vrouwen. Sterker nog; niet werkende mannen mantelzorgen zelfs nog minder dan werkende vrouwen. Slechts 1 op de 5 professionele zorgverleners is man. Kijk je naar verpleegkundigen en verzorgenden, dan is dat nog maar 1 op de 10. In de afgelopen 25 jaar zijn vrouwen gemiddeld 20 uur per week meer gaan werken, mannen zijn in diezelfde periode nog geen half uur per week meer gaan zorgen. Het is vandaag internationale mannendag en het is hoog tijd om aandacht te vragen voor de emancipatie van mannen.
Zeg emancipatie en je hoort ‘loonkloof’, ‘vrouwenquotum’ of het pedante ‘deeltijdprinsesjes’. Emancipatie wordt standaard gezien als vrouwenemancipatie; het gaat vrijwel altijd over de achterblijvende arbeidsparticipatie van vrouwen ten opzichte van de mannelijke norm. Daarmee worden vrouwen tot de verantwoording geroepen – zij moeten meer werken, meer verdienen en zich een weg naar de top knokken – en mannen hoeven niets te doen. Maar wat er nodig is, is mannenemancipatie. En daarvoor moeten we niet kijken naar vrouwen en arbeid, maar naar mannen en zorg. Wanneer we de achterblijvende zorgparticipatie van mannen afzetten tegen de vrouwelijke norm zien we ineens een gigantische zorgkloof. Een eerste impuls is vaak te denken dat zorgende mannen nodig zijn voor vrouwen, om de last van het onbetaalde werk thuis – de zorg voor huishouden en kinderen – te verlichten en hen meer keuzevrijheden en mogelijkheden te bieden op de arbeidsmarkt. En hoewel dit wellicht een prettige bijkomstigheid kan zijn voor vrouwen, zit de absolute blinde vlek bij het idee dat ook mannen iets te winnen hebben bij emancipatie.
Mannen hebben grote maatschappelijke problemen. Zij zijn bewezen eenzamer, vaker dakloos, belanden vaker in de criminaliteit, zijn vaker verslaafd en plegen vaker zelfmoord. Niet alleen zijn mannen oververtegenwoordigd in probleemgroepen als hooligans, verkrachters en andere delinquenten, zij zijn ook oververtegenwoordigd als CEO’s, wereldleiders en in de Quote 500. Dat laatste lijkt misschien een privilege, maar dat is een paradox. Mannen worden sterk gehouden aan een benauwend stereotype van traditionele mannelijkheid. Een ‘echte’ man is kostwinner, succesvol, een leider, een veroveraar. Maar dit stereotype -wie je bent is wat je doet- beperkt zich veelal tot zaken die je kunt verliezen, waarna er niets van je identiteit overblijft. Want wat ben je nog als je je baan verliest, je partner je verlaat, je failliet gaat of voorbijgestreefd wordt door een jongere generatie? Tel daarbij op dat in deze situaties je emoties tonen, je verdriet uiten of om hulp vragen, niet binnen ons man-beeld past. Onderzoek van het Trimbos-instituut in samenwerking met 113 Zelfmoordpreventie laat zien dat dit de kans op zelfmoord met een factor 7 tot 14 keer vergroot. De angst voor het verlies van dit soort zaken is reëel, want mannen en jongens raken achterop. Jongens doen het slechter op school, traditionele mannenberoepen verdwijnen, thuis is een vrouw niet meer afhankelijk van de man en mannen krijgen minder kansen in het ouderschap. Mannen worden weerhouden van zingeving in hun leven, omdat het mannelijkheidsideaal hen in een wurggreep houdt. Waarden als empathie, zorgzaamheid en medemenselijkheid zijn minder voorbehouden aan mannen. Als we dat als norm blijven zien, doen we iedereen tekort.
De ruimte om te zorgen wordt door mannen vaak niet gevoeld of in ieder geval maar nauwelijks gepakt. Het is moeilijk om mannen daarvan de schuld te geven; zolang zorgtaken en het huishouden (en al die zogenaamd vrouwelijke eigenschappen verbonden aan zorg) worden geminacht en werk buitenshuis (met die zogenaamd mannelijke eigenschappen verbonden aan werk) wordt geprezen, waarom zouden mannen zich dan aangetrokken voelen tot zorg?
Maar wie zorgt voor een ander weet dat het behalve zwaar, ook een van de puurste vormen van intimiteit is die mensen verbindt en tot elkaar brengt. Het is wetenschappelijk bewezen dat wie meer zorgt minder kans heeft op eenzaamheid, zelfmoord of op een scheiding. Wie zorgt ervaart diepe verbinding, zingeving en liefde. We moeten zorg inzetten als katalysator voor het doorbreken van benauwende stereotypen, voor meer gelijkwaardigheid thuis en op de werkvloer, en voor een gelukkigere samenleving. Zorg in al haar vormen geeft diepe betekenis aan het leven, – of het nu gaat om professionele zorg, mantelzorg of ouderschap –, en mannen worden hierin enorm tekort gedaan. Mannen moeten emanciperen ten bate van henzelf, door op het gebied van zorg en zorgzaamheid meer ruimte in te gaan nemen.
